Veiligheid in de bouw begint bij de opdrachtgever

Het beheersen van veiligheid- en gezondheidsrisico’s (V&G risico’s) in de bouw is steeds opnieuw een uitdaging. Ieder bouwproject is uniek. De omgevingsfactoren wisselen en er zijn meestal veel verschillende partijen bij betrokken. Het beheersen van V&G-risico’s vergt, net als de totale projectbeheersing, veel samenwerking en inspanning. Door de grote tijdsdruk en kostenreductie komt veiligheid vaak onder druk. Met als gevolg: veel ongevallen, incidenten en beroepsziekten. In dit artikel wordt ingegaan op de rol van de opdrachtgever.

Wettelijke verplichtingen opdrachtgever

In afdeling 5 van hoofdstuk 2 van het Arbobesluit zijn de wettelijke verplichtingen betreffende veiligheid en gezondheid rondom het bouwproces vastgelegd. Hierin staan ook duidelijke verplichtingen voor de opdrachtgever. De opdrachtgever dient in een vroegtijdig stadium van het bouwproces aandacht te hebben voor veiligheid en gezondheid. Veel opdrachtgevers zijn zich hier niet van bewust of weten niet op welke wijze ze hier invulling aan kunnen geven. In tabel 1 zijn de resultaten van een inspectieproject van I-SZW uit 2013 weergegeven. Daaruit blijkt dat in ruim 91% van de gevallen dat de opdrachtgever een gemeente is, er sprake was van een overtreding van het Arbobesluit.

(Tabel 1 / bron: factsheet GWW projecten I-SZW)

Waarom gaat het zo vaak fout?

Tijdens de studie-, ontwerp- en uitwerkingsfase van het ontwerp van een bouwwerk wordt al verwacht dat men nadenkt over de risico’s voor veiligheid en gezondheid tijdens de bouw, het gebruik en beheer, de verbeterfase tot aan de sloop ervan. Dat vraagt misschien ook wel te veel. Uit onderzoek van I-SZW in 2010-2011 onder woningcorporaties bleek dat 47% van de overtredingen op de bouwplaats voortkwamen uit ontwerpfouten.

V&G in de ontwerpfase

De huidige praktijk is dat de opdrachtgever veelal een opdracht verstrekt aan een ontwerpende partij. Soms zijn dit voor een object zelfs meerdere ontwerpende partijen. De gedachte is veelal dat veiligheid en gezondheid op de bouwplaats iets is voor na de aanbestedingsfase. De opdrachtnemer moet het dan maar regelen. In de ontwerpfase wordt daardoor in het geheel geen aandacht aan veiligheid en gezondheid geschonken. Tijdens de aanbesteding lopen aannemers er nogal eens tegenaan dat er bijvoorbeeld geen V&G plan in de ontwerpfase is gemaakt terwijl dit wel had gemoeten. De opdrachtgever reageert op vragen dan nogal eens met de opmerking dat de aannemer dit toch wel zelf kan regelen. Opmerking van een woordvoerder van een gemeente: “Bij de project-aanbesteding vroegen we de aannemer het V&G-plan op te stellen. Wij dachten dat we het dan goed deden.”.

Een complicerende factor is dat in de bouw verschillende contractvormen worden gehanteerd. De rolverdeling tussen opdrachtgever, ontwerpende partij en uitvoerende partij kan daardoor van bouwproject tot bouwproject enorm verschillen. De wetgeving is gebaseerd op het klassieke bouwprocesmodel (zie figuur 1) waarbij er tussen de ontwerpfase en uitvoeringsfase een aanbestedingsfase zit.

Figuur 1: Bouwprocesmodel
Bij sommige zogenaamde ‘geïntegreerde contractvormen’ zit de aanbestedingsfase echter voor de ontwerpfase. Dit vraagt dan om een ‘vertaling’ van de wettelijke eisen voor de verschillende partijen. In de praktijk blijkt dat veel opdrachtgevers bij deze contractvormen ten onrechte denken dat de naleving van wettelijke verplichtingen een zaak van de opdrachtnemer is. Men realiseert zich niet dat je weliswaar taken kunt delegeren, maar de wettelijke verantwoordelijkheid niet. Een woordvoerder van een gemeente naar aanleiding van een handhavingstraject door de I-SZW: “Het hele proces heeft ons veel geleerd. We starten nu bij het begin van een bouwproject (ontwerpfase) al met de opzet van een V&G-plan. Dat levert verrassende nieuwe inzichten. Het V&G-plan is nu een vast onderdeel van het project en wordt opgesteld in de ontwerpfase. Toetsing van het plan gebeurt intern op de afdeling  door een andere medewerker. Dit is zoals de Inspectie het graag ziet. Het hele proces met I-SZW heeft binnen onze gemeente en afdeling geleid tot grotere betrokkenheid en bewustwording en een betere afstemming tussen ontwerp, uitvoering en toezicht. Wij doen zelf dus veel. Gemeenten die alles uitbesteden hebben vaak zelf niet voldoende kennis om de adviesbureaus te kunnen controleren.”

Zelf veiligheid borgen in de ontwerpfase

Copla heeft het initiatief genomen een aantal nieuwe opleidingen en trainingen te ontwikkelen rond veilig werken in de bouw. De driedaagse opleiding  V&G Ontwerpfase Bouw is speciaal gericht op opdrachtgevers, ontwerpers en projectleiders van bouwprojecten. Door het volgen van de opleiding vergroten zij hun zelfstandigheid bij het ontwerpen, beoordelen en borgen van veiligheid en gezondheid. Hierdoor kunnen ze er samen met alle betrokkenen een efficiënt en veilig bouwproject van maken. De opleiding start 4 november 2015 in Harderwijk. Ga voor meer informatie naar: copla.nl/bouw