Druk op kabinet neemt toe in stikstofkwestie

De bouw wacht op een reddingsboei van het kabinet.

Nu de commissie Remkes geen concrete kortetermijnoplossingen biedt voor de bouw, is de hoop gericht op een moedig besluit van het kabinet. “De positie van woningzoekenden en de banen in de bouwsector staan op het spel!”

Misschien is het nog net geen chefsache in het kabinet, maar premier Mark Rutte lijkt de ernst van de stikstofproblematiek voor de bouw begrepen te hebben. Hij wil op korte termijn projecten weer in beweging krijgen, beloofde hij tijdens de persconferentie na afloop van de ministerraad 27 september jl. Dat was een paar dagen na de presentatie van Niet alles kan, het adviesrapport van de commissie Remkes. Maandag 30 september zaten de ministers weer tegenover elkaar. Het werd een “goed gesprek”, maar ingewijden houden er rekening mee dat het “nog wel weken” kan duren voordat het ei is gelegd, meldde de NOS maandagavond.

Rutte wees vrijdag al op de verdomd ingewikkelde materie. “Het rapport laat zien dat het niet zomaar even geregeld. Het is een complex probleem.” Eigenlijk wilde het kabinet begin oktober al met een reactie komen. De bouw wacht met smart op een reddingsboei. Het adviescollege onder leiding van Johan Remkes reikte die afgelopen woensdag niet aan, concludeerde de bouw teleurgesteld.

“Iedereen wacht op Remkes”, vatte VolkerWessels-bestuursvoorzitter Jan de Ruiter de spanning in de bouw in augustus treffend samen. Volgens hem was de situatie in de sector vergelijkbaar met een treinongeluk in slow motion. “We zijn onderdeel van een trein. Als de locomotief stopt, stopt alles.” De politiek moet echt in actie komen, spoorde hij aan. “Niets doen is geen optie.” Aan Remkes en de politiek om de seinen snel op groen zetten.

Sinds de uitspraak van de Raad van State op 29 mei over de onwettige Programma Aanpak Stikstof (PAS) is de bouw in een ongewilde sur place beland. 18.000 projecten staan on hold. Ook als er nog geen schop in de grond was gegaan, waren projecten soms al met potlood of met pen in de orderboeken van de bouwondernemingen genoteerd.

Ernst drong na de zomer door

Pas afgelopen zomer begon de ernst bij de meeste bouwbedrijven door te dringen. Het ene na het andere grote project werd stilgelegd, door de vergunningen werd een ferme streep gezet. Stikstof houdt sindsdien de Nederlandse bouw in een houdgreep.

“De indruk dat ‘ons dit is overkomen’, is hierbij niet op zijn plaats”, gaf Remkes c.s. de Haagse politiek de schuld. “Aan de ontstane situatie liggen weloverwogen politieke besluiten ten grondslag. De weg van het PAS is bewust ingeslagen.”

“Hoe kan het zijn dat we als enige land in Europa hier een probleem mee hebben?”, vroeg VolkerWessels-baas De Ruiter zich in augustus af. “Het is een keuze”, gaf hij zelf het antwoord. “Het is Nederlandse interpretatie van een Europese richtlijn. Andere landen hebben die minder streng geïnterpreteerd.” Had Nederland het vergunningsproces te ingewikkeld en te juridische gemaakt? Volgens bestuurder Alfred Vos van VolkerWessels zijn vergunningen “echt een hogere wetenschap” geworden, die niet zelden leiden tot boekwerken van 250 pagina’s.

Het wrange gevolg is dat de woningbouw in een Catch22-situatie is beland: we willen in Nederland duurzamere woningen bouwen, maar dat mag niet vanwege de regels die er zijn om de natuur te beschermen.

De adviezen van Remkes c.s. had iedereen kunnen verzinnen

De adviezen van Remkes c.s. had iedereen kunnen verzinnen, wordt geschamperd. Overal waar stikstofuitstoot plaatsvindt, moet de uitstoot omlaag. Van de bouw tot het verkeer en van veehouderijen tot de industrie. Voor de bouw geldt: ga zo snel mogelijk modulair, energieneutraal, circulair en natuurinclusief bouwen. “Een helder rapport, maar woningbouwprojecten staan onderaan de prioriteitenlijst”, reageerde Jan Fokkema, directeur van projectontwikkelaarsvereniging Neprom teleurgesteld.

In de praktijk kan je weinig met de aanbevelingen, oordeelde Christine Visser, bestuursrechtadvocaat bij Ten Holter Noordam. “Want ook al bouw je 100 procent energieneutraal, modulair en natuurinclusief: stikstofdepositie, hoe gering ook, veroorzaak je altijd.” Dus hoe ver moet je gaan om voor een vergunning in aanmerking te komen?

Bouwbedrijven hadden graag een werkbare drempelwaarde gehad voor kleine deposities. De meeste bouwprojecten zouden die waarde niet halen en door kunnen gaan. Een gemiddeld woningbouwproject van honderd woningen, dat op enkele honderden meters afstand ligt van een Natura 2000-gebied, leidt volgens projectontwikkelaarsvereniging Neprom maar tot een depositie van minder dan 1 gram stikstof per hectare per jaar. Terwijl er vanuit andere bronnen, voornamelijk intensieve veeteelt en het verkeer, 20 kilogram per hectare per jaar neerslaat. 20.000 keer zoveel dus.

Stikstof gijzelt de bouw

Dit is wat we tot nu toe weten;

Zelfs de stikstofkruisvaarder Johan Vollenbroek, die de PAS met succes aanvocht, blijkt niet tevreden met de aanbevelingen van Remkes. “Het trekt de woningbouw niet vlot, dat had wel moeten gebeuren”, zei hij op Radio1.

Maar Remkes durfde een drempelwaarde in het eerste advies niet aan. Het adviescollege staat er “op zich positief tegenover, mits het reductiebeleid daarvoor voldoende ruimte biedt”, staat er in het rapport. Maar voor zo’n drempelwaarde ontbreekt het aan een “deugdelijke juridische onderbouwing”. Leeswijzer: er moeten eerst garanties zijn dat de overheid de stikstofdepositie structureel omlaag krijgt; en we moeten voorkomen dat we straks weer door de Raad van State teruggefloten worden. In het definitieve rapport van mei 2020 komt Remkes misschien wel met een drempelwaarde, liet hij doorschemeren. Hij beveelt aan om snel condities op te stellen waaronder die drempelwaarde goed zou kunnen werken.

Remkes lijkt zelf te denken dat de woensdag gepresenteerde aanbevelingen al voldoende zijn om bouwprojecten snel weer op te pakken. De lokale politiek moet rap de maximumsnelheid op rijkswegen en provinciale wegen die in de buurt liggen van kwetsbare natuurgebieden verlagen. En als het even moeten boeren die voor veel stikstofuitstoot zorgen, uitgekocht worden.

De adviezen zijn in ieder geval op de Veluwe ter harte genomen. Op drie snelwegen rond de Veluwe mag vanaf 1 oktoberr niet langer 130 kilometer per uur gereden worden. De nieuwe maximumsnelheid gaat terug naar 120 kilometer per uur.

Druk op kabinet wordt maximaal opgevoerd

Critici zoals Friso de Zeeuw, emeritus hoog­leraar Gebiedsontwikkeling, menen echter dat Remkes over het hoofd ziet dat uitkopen vele jaren duurt. “In de vastgoedwereld geldt het adagium: ‘Wie haast heeft betaalt.’ Remkes laat een steek vallen door de financiële consequenties en tijdsfactor helemaal buiten beschouwing te laten”, schreef hij in De Volkskrant.

Jan Fokkema, directeur van de Neprom ziet ook de zonnige kant van het rapport van Remkes. “Dat is dat de druk op het kabinet maximaal opgevoerd wordt om heel snel in te grijpen in de veeteelt en het verkeer.” Taboes zijn verboden, politieke partijen moeten volgens Remkes over hun stokpaardjes heen springen. Fokkema: “Als ingegrepen wordt gaat dat op korte termijn ruimte bieden voor activiteiten die nauwelijks enige stikstofdepositie tot gevolg hebben, zoals de woningbouw.”

Gemeenten en provincies kunnen volgens Remkes de procedures van veel bouwprojecten weer oppakken. “Er is best ruimte om nog eens goed te kijken naar aangevraagde vergunningen. Mogelijk is een deel op te lossen met extra onderbouwing, zeker als plannen niet vlakbij natuurgebieden liggen.”

Overgangsregeling met fatsoenlijke drempelwaarde nodig

Maar Fokkema wijst op de nadelen. “Dat betekent dat elk individueel woningbouwproject individueel getoetst zou moeten worden. Dus helemaal doorberekend en beargumenteerd waarom het project geen negatieve invloed heeft op het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied. Heel erg bewerkelijk.” Een tijdelijk toetsingskader met een drempelwaarde zou dus beter zijn.

Bart van Breukelen, bestuursvoorzitter van TBI, is het met Fokkema eens, liet hij weten op LinkedIn. Hij spoort het kabinet aan haast te maken. “Cruciaal dat het Kabinet moed toont en besluit tot een tweesporenbeleid, structurele maatregelen om uitstoot terug te dringen én een overgangsregeling met een fatsoenlijke drempelwaarde. De positie van woningzoekenden en de banen in de bouwsector staan op het spel!”.

‘Gezonde verstand terug’

Van de bouw tot het verkeer en van veehouderijen tot de industrie: overal waar stikstofuitstoot plaatsvindt, moet de uitstoot omlaag, adviseert het adviescollege stikstofproblematiek. Voor de bouw geldt: ga zo snel mogelijk modulair, energieneutraal, circulair en natuurinclusief bouwen en maak beter gebruik van innovatieve technieken en materialen. Het adviescollege adviseert aanbestedingsvoorwaarden en vergunningsvoorwaarden hierop aan te passen. Het Rijk moet bij projecten het goede voorbeeld geven door emissiearm te bouwen.

Het rapport van de commissie Remkes is niet goed gevallen bij de brancheorganisaties Bouwend Nederland, de Aannemersfederatie en Cumela. Remkes gaat in hun ogen volledig voorbij aan de acute dreiging voor de sector. De vergunningen stokken en projectenpijplijn krijgt geen aanvoer. Een ontslaggolf dreigt en de eerste bouwbedrijven zullen nog failliet zijn voordat in mei het volgende advies verschijnt.

Volgens Coen van Rooyen, directeur van de vereniging van ontwikkelende bouwers, NVB moet het niet zo zijn dat eerst drie jaar lang de maximumsnelheid naar 80 gebracht wordt, dan alle varkensboeren uitgekocht worden, voordat er over wordt woningbouw gepraat. De verkrampte houding die ervoor zorgde dat alle vergunningen on hold gezet werden, moet plaats maken voor het gezonde verstand. “Dan moeten wel alle partijen – provincies, ecologen, gemeenten en ontwikkelaars – zeggen: nu gaan we kijken wat er wél kan. In plaats van: niet, omdat Remkes nog geen advies heeft gegeven. Niet, omdat de rekensoftware er niet is en niet, de minister heeft nog niets gezegd.

Bron: Cobouw.nl