Doe meer met RI&E en PAGO tegen beroepsziekten door gevaarlijke stoffen

RI&E en PAGO helpen ongevallen en gezondheidsklachten op het werk voorkomen. Hoe kunnen we deze instrumenten beter inzetten bij de preventie van beroepsziekten door gevaarlijke stoffen? De Nederlandse Vereniging voor Arbeidshygiëne (NVvA) heeft daarover een onderzoek laten uitvoeren.

De RI&E is verplicht voor alle werkgevers in Nederland en beschrijft de risico’s van werk. Een onderdeel van de RI&E is het PAGO, dat gericht is op het identificeren van gezondheidsklachten door werk. RI&E en PAGO zijn preventieve middelen om kennis over risico’s te vergroten. En om ongevallen en verzuim/gezondheidsklachten door werk te voorkomen.

In opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Arbeidshygiëne (NVvA) is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de RI&E en het PAGO. Het onderzoek maakt onderdeel uit van het actieplan ‘Preventie van beroepsziekten door gevaarlijke stoffen’. Tijdens het onderzoek is gekeken naar manieren om RI&E en PAGO beter te kunnen inzetten om beroepsziekten door blootstelling aan gevaarlijke stoffen te voorkomen. Achterliggende doelen waren het vergroten van de kennis bij arboprofessionals en het stimuleren van het preventiebeleid bij bedrijven.

Basis-RI&E gaat niet diep genoeg in op gevaarlijke stoffen

In een basis-RI&E wordt meestal niet diep genoeg ingegaan op het deel over gevaarlijke stoffen. Daardoor blijft dit onderbelicht. Tijdens het opstellen van een dergelijke RI&E herkent de werkgever gevaarlijke stoffen niet als zodanig. Of is er beperkt aandacht voor blootstelling aan specifieke stoffen en blootstellingsrisico’s.

De beschikbare branche-instrumenten zijn in meerdere gevallen onvolledig; bedrijven vullen die heel snel in. Hierdoor missen ze veel risico’s en leggen ze vaak niet de link naar ziektebeelden en beroepsziekten die horen bij onvoldoende beheerste blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Een verdiepende RI&E Gevaarlijke stoffen zorgt meestal wél voor voldoende aandacht, maar die wordt in een basis-RI&E nauwelijks geadviseerd. Ook beschikt de bedrijfsarts vaak niet over de RI&E-rapportage van een bedrijf.

Bekijk de infographic met de belangrijkste bevindingen

PAGO: bedrijfsarts en arbeidshygiënist vinden elkaar niet

Een voorwaarde voor een goed uitgevoerd PAGO is dat de inhoud ervan is aangepast op specifieke kenmerken van bedrijfsrisico’s. Dat maakt het mogelijk klachten vroegtijdig te identificeren. De bedrijfsarts stelt hiermee het medisch instrumentarium vast. En de arbeidshygiënist adviseert over blootstellingsprofielen, gebaseerd op de verdiepende RI&E Gevaarlijke stoffen.

Helaas vinden de bedrijfsarts en de arbeidshygiënist elkaar in de praktijk vaak niet. Daardoor ontbreken samenwerking, kennis en kennisuitwisseling. Ook blijkt het moeilijk de situatie op de werkvloer te koppelen aan de inhoud van het PAGO. De bedrijfsarts wordt niet of te laat betrokken bij het onderzoek. Bovendien is de inhoud vaak niet gebaseerd op de RI&E; in branche-instrumenten komt het PAGO-onderdeel nauwelijks voor.

Samenwerking tussen professionals juist van groot belang

In de praktijk is de dienstverlening rondom gevaarlijke stoffen vaak opgeknipt. Er werken meerdere partijen aan hetzelfde onderwerp en verschillende professionals zijn betrokken bij de advisering rondom gevaarlijke stoffen. De arbeidshygiënist en de veiligheidskundige werken aan de preventieve kant. En de bedrijfsarts houdt zich vooral bezig met verzuim.

Het opknippen van arbodienstverlening en de inzet van disciplines van verschillende aanbieders maken samenwerking moeilijker. Terwijl die samenwerking tussen professionals juist van groot belang is voor een juiste advisering rondom gevaarlijke stoffen en een goede koppeling tussen RI&E en PAGO.

Kennis veel uitvoerders RI&E en PAGO schiet tekort

Veel uitvoerders van RI&E en PAGO – bijvoorbeeld bedrijfsartsen – hebben een beperkte basiskennis over gevaarlijke stoffen in het algemeen en over de gevaarlijke stoffen en processen binnen het bedrijf. Er is in de opleiding van de bedrijfsartsen onvoldoende aandacht voor preventie en gevaarlijke stoffen. De bedrijfsartsen moeten zich deze kennis in de praktijk eigen maken. Hetzelfde geldt voor veiligheidskundigen.

RI&E en PAGO als preventietools

Ruim één miljoen Nederlanders hebben op het werk te maken met gevaarlijke stoffen, meer dan 3.000 mensen overlijden aan blootstelling. De instrumenten RI&E, verdiepende RI&E en PAGO kunnen worden ingezet ter preventie van blootstelling aan gevaarlijke stoffen en beroepsziekten. In de praktijk blijkt dit niet altijd te gebeuren. In arbocatalogi of branchespecifieke RI&E-instrumenten ontbreken dikwijls de termen ‘(preventie van) beroepsziekten’ en ‘het PAGO of Preventief medisch onderzoek (PMO)’.

Bron: Rapport Preventie beroepsziekten: de essentiële rol van professionals; de RI&E en het PAGO ter preventie van beroepsziekten door blootstelling aan gevaarlijke stoffen

Een gebrek aan kennis over gevaarlijke stoffen leidt er echter toe dat bedrijfsartsen beroepsziekten niet als zodanig herkennen. En (gezondheids)klachten niet zien als mogelijk werkgerelateerd. Daarnaast ontbreekt het adviseurs aan adviesvaardigheden of tijd om bedrijven voldoende te overtuigen. De opgeleverde rapportages leggen vooral de focus op de analyse en niet op de oplossing.

Bij veel bedrijven ontbreekt het aan besef van risico’s

Bij veel bedrijven ontbreekt het aan besef van risico’s. De onderwerpen gevaarlijke stoffen en beroepsziekten hebben nauwelijks prioriteit. De focus ligt vooral op kosten en kortetermijnrisico’s. Daarnaast hebben bedrijven te maken met verschillende aanbieders, waardoor dienstverlening versnipperd binnenkomt. De concurrentie op de markt rond RI&E en PAGO leidt tot uitholling van de producten.

Wat nu? Informatie delen, leren van elkaar, samenwerken

Multidisciplinair werken, de methodiek verfijnen, toezicht door Inspectie SZW en RI&E en PAGO meer en beter onder de aandacht brengen. Al deze zaken horen tot de belangrijkste aanbevelingen in het onderzoek. Concreet betekent dit bijvoorbeeld verplicht tijd nemen in het basiscontract voor alle disciplines (werken in klantteams). In contracten die bedrijven met arbodienstverlening of bedrijfsartsen afsluiten moet de nadruk op verzuim én preventie liggen. Zelfstandig werkende disciplines moeten de samenwerking zoeken. Want informatie delen, leren van elkaar en samenwerken zijn cruciaal. Vakverenigingen kunnen een rol spelen in het stimuleren van de samenwerking tussen disciplines.

In samenwerking met deskundigen zouden de branches de kennis over en de inhoud van RI&E en PAGO meer in detail moeten uitwerken. Hierbij moet de focus liggen op de kwaliteit en de langetermijndoelen. Voor grotere bedrijven geldt de aanbeveling om een soort health maturity-index in te voeren om te bepalen hoe de gezondheid van het bedrijf is geborgd.

Betere inzet RI&E en PAGO tegen beroepsziekten

Betrek de bedrijfsarts altijd bij het opstellen van de RI&E. Op deze manier weet ook de bedrijfsarts wat er speelt en wat in de RI&E naar voren komt. Ook kan de bedrijfsarts belangrijke zaken delen met de arbeidshygiënist en de
veiligheidskundige. Binnen het PAGO moeten de bedrijfsarts en de arbeidshygiënist samenwerken op het gebied van gevaarlijke stoffen. Terugkoppeling na het PAGO richting de bedrijven moet gebeuren in overleg met de preventiemedewerker en de ondernemingsraad. Diepgang wordt bereikt door een goede voorbereiding met de juiste achtergrondkennis.

Een lijst met stoffen die in Nederland veel voorkomen, met de bijbehorende kritische effecten en mogelijk gezondheidsklachten, gekoppeld aan mogelijkheden voor een PAGO – dat zou een welkome aanvulling zijn. Maar hiervoor is onderzoek nodig naar vroegdiagnostiek en de vroegtijdige signalering van beroepsziekten. Want niet alleen de blootstelling in de huidige functie van de werknemers, maar ook de cumulatieve dosis speelt een rol bij het ontstaan van klachten en ziekten. Om dit mogelijk te maken zou het medisch dossier van de werknemers gedurende het gehele arbeidsleven bijgehouden moeten worden en beschikbaar moeten zijn. Op die manier ontstaat inzicht in het arbeidsverleden van medewerkers.

Artikel geschreven door Ir Rimke Kerkhoff | gecertificeerd arbeidshygiënist en gecertificeerd hoger veiligheidskundige

Bron: Arboonline.nl