Bouwvakker overladen met veiligheidsinstructies: ‘Sector moet gereset’

Cursussen, regeltjes, campagnes, posters en apps: honderden miljoenen euro’s gaan jaarlijks op aan veiligheid. Experts waarschuwen voor een overkill aan informatie die bouwvakkers niet kunnen verwerken. “Het moet uit de mensen zelf komen.”

Heijmans heeft een Geen-Ongevallen-App. Er is een Nationale bouwveiligheidsdag, een governance code, gebarentaal. Aan initiatieven om de bouw veiliger te maken is geen gebrek.

En dat is maar goed ook zou je zeggen. Want de sector van tillen, sjouwen, hijsen en zagen is nog altijd zeer gevaarlijk. Wat: twintig doden in 2018, twintig in het jaar daarvoor. En dan hebben we het nog niet over de honderden andere arbeidsgevallen.

Hoe kan dat? Werken de maatregelen niet? Of geven we in de bouw niet om veiligheid? Een vlugge rekensom leert dat de Nederlandse bouw per jaar 1000 euro uitgeeft aan iedere bouwvakker (zie kader). Deskundigen weten het wel. Zij denken dat veel geld opgaat aan trainingen, handboeken en regels die de bouw niet veiliger maken.

Een veilige bouw begint bij de receptioniste

Eén van hen is Annemarie Timmermans, schrijfster van het boek ‘Geef veiligheid wortels.’ Haar betoog: een goede veiligheidscultuur begint bij dat wat je niet altijd even goed ziet. Bij een open cultuur, op kantoor, bij bestekmakers en zelfs bij de telefoniste.

“Als Klaas belt voor nieuwe veiligheidsschoenen en de telefoniste reageert ‘alweer’, dan gaat het natuurlijk helemaal de verkeerde kant op.”

Is dit de veiligste bouwplaats van Nederland?
Timmermans, dochter van een hoofduitvoerder, stelt dat veel handboeken voor veiligheid te ingewikkeld zijn voor de mensen die ermee moeten werken. Ook over de VCA en de dit jaar ingevoerde Generieke Poortinstructie is ze nauwelijks enthousiast. “Wie verzint dat, denk ik dan. Het is zo algemeen. Pasjes? Alleen het woord al. Veilig werken, is gewoon goed werken. Als je dat regelt, scheelt je dat een heleboel geld.”

Voer oordeelloze gesprekken

“Verbeter de communicatie”, adviseert ze bouwers; stem zaken beter op elkaar af en betrek de hele organisatie bij veiliger werken. En last but not least: toon oprecht aandacht voor het onderwerp. “Papier maakt werken niet veiliger, boetes en beloningen ook niet, het gaat om mensen. Voer oordeelloze gesprekken met ze. Veroordeel ze niet, vraag hoe ze de veiligheid zelf zouden verbeteren.”

‘Be careful out there’

Dagstarts werken volgens haar ook goed. “Vroeger had je de realistische politieserie Hill Street Blues op tv. De leidinggevende had echt aandacht voor de mensen. Hij zei consequent en oprecht: ‘let’s be careful out there’.” Werk moet leuk zijn.

Precies dat is de reden waarom Egbert Vennik, samen met het Rotterdam Port Fund, investeerde in Tagpoint, een bedrijf dat interactieve, online veiligheidstrainingen verzorgt. “We streven een wereld na zonder bedrijfsongevallen”, is het eerste dat op de website valt te lezen. Vennik maakte als boardmember van multinational Van Gansewinkel twee dodelijke ongevallen mee. Die heftige ervaring laat hem nooit meer los, ondanks het feit dat de afvalverwerker in beide gevallen, niets te verwijten viel.

Wat heb je aan kennis als die niet wordt toegepast?

“Gelukkig maar”, was de eerste reactie. “Iets later viel het kwartje.” Vennik: “Als dit ondanks het door ons goedgekeurde veiligheidsbeleid toch kan gebeuren, is er iets mis, dachten wij. Er werken 1800 mensen bij ons. Morgen kan het weer gebeuren.” Dat wilde de multinational niet en dus werd een analyse gemaakt met de Universiteit van Leiden. Dit werd ze duidelijk. “Wat heb je aan kennis als het niet wordt toegepast?”

Ook Vennik denkt dat de veiligheidseuro in de bouw beter kan worden besteed. Hij signaleert een overkill aan verplichte regeltjes, in een hectische sector die ook nog eens teert op minimale marges.

“Neem de ‘Gevarentaal Bouwspraak’ die dit jaar is gelanceerd. Het klinkt fantastisch, maar eigenlijk geef je bouwvakkers opnieuw nog meer kennis mee.”

Beelden en games die je raken

Confronteer bouwvakkers met dingen die ze raken, gaat hij door. “Ze hersenspoelen? Nee, maar je moet ze op een andere manier benaderen. Wij doen dat met beelden en games die door gedragspsychologen zijn ontwikkeld.” De formule van het relatief nieuwe bedrijf lijkt aan te slaan. Toch gaat het in de bouw niet snel genoeg, vindt Vennik. “We zijn actief in allerlei sectoren, maar in de bouw krijgen we consequent twee reacties: “In slechte tijden hebben we geen geld voor dit soort zaken en in goede tijden, geen tijd.”

1000 euro per bouwvakker

Jaarlijks kost een ‘veilige’ bouwvakker ongeveer 1000 euro, schat veiligheidskundige Sjoerd van der Stroom. De grootste kostenpost is volgens hem productie-uitval (volg je een training, dan kun je niet werken). In zijn berekening zijn VCA certificering, ISO 50001 en de veiligheidsladder niet meegenomen. Ook hij denkt dat het geld beter kan worden besteed. “Cursussen ontstaan vaak vanuit een verplichting, zoals VCA, maar een goede training is in mijn beleving het daadwerkelijk doen en vervolgens toetsen of het maximale haalbare eruit is gehaald. Dit laatst gebeurt niet. Men vind het vaak voldoende als de werknemer zijn papiertje heeft gehaald. Zelf geloof ik meer in reële oefeningen met oefendorpen.”

Joris Bal, van The Lab of Life, een bedrijf dat interventies voor gedragsverandering ontwikkelt (op basis van onderzoek van de Radboud Universiteit), denkt ook dat veel geld in de bouw opgaat aan onzinnige veiligheidsmaatregelen.

Veel maatregelen zijn betuttelend

“Veel initiatieven zijn vooral gebaseerd op bewustwording en inspiratie, maar deze maatregelen zijn veelal betuttelend en werken maar tijdelijk. Het is alsof je zegt: je moet stoppen met roken, omdat het slecht voor je is, dat werkt averechts.” The Lab of Life ontwikkelde een wetenschappelijk onderbouwde methode die mensen activeert zich anders te gedragen. Middels groepstrainingen gaat het op zoek naar de innerlijke drive van bouwvakkers, die ze moeten aanzetten om daadwerkelijk veiliger gedrag te vertonen.

Intention Behavior Gap

“We overbruggen daarmee de kloof tussen weten wat we willen en het daadwerkelijk ook doen. In de wetenschap wordt dat ook wel de Intention Behavior Gap genoemd. Alsof je een bouwbrein activeert? Het is eigenlijk meer resetten en herprogrammeren.” Ga aan de slag met het hele bedrijf, voer oordeelloze gesprekken, speel gedragspellen of ga op zoek naar de ziel van een timmerman of stukadoor. Er zijn legio manieren om de veiligheid in de bouw te verbeteren, getuigden bovenstaande deskundigen.

Hoe dan ook. Veiligheid kost geld. Zo ook bij The Lab of Life. “Het begint vanaf ongeveer 800 euro. Aan de andere kant: je bespaart er ook leed mee.”

Engelencampagne Bouwend Nederland

Een jaar geleden startte Bouwend Nederland de campagne ‘Bewust veilig, iedere dag’. Aangesloten leden kunnen onder meer veiligheidsspellen krijgen en posters met daarop afbeeldingen van bouwvakkers met engelenvleugels en boodschappen als: ‘Vandaag een baksteen, morgen een grafsteen.’

Vinden de posters gretig aftrek?

“Dat komt langzaam op gang”, zegt campagneleider Kristine de Wilde van Bouwend Nederland.
Shockeren met een knipoog, is de achterliggende gedachte van de campagne. Ze benadrukt dat het onderdeel is van een groter programma.
“We wilden nadrukkelijk starten met bewustwording. Nu gaan we aan de slag met het aanpakken van gedrag. Hoe is nog onduidelijk.” Hoeveel geld er opgaat in de bouw aan veiligheidscursussen, -middelen en -materiaal vindt Bouwend Nederland moeilijk in te schatten. “Maar dat een poster het
alleen niet gaat doen, snappen wij ook wel.”

Bron: Cobouw.nl